cultuur.ai Nederland

TU Delft meldt dat het internationale Horizon Europe-project CULTURAI 5 miljoen euro subsidie krijgt om culturele diversiteit en creatieve autonomie te beschermen in het tijdperk van generatieve AI. Het consortium van universiteiten, onderzoeksinstituten en culturele organisaties bouwt in vier jaar aan de basis voor een virtueel internationaal competentiecentrum dat culturele instellingen en makers vanaf 2030 ondersteunt bij verantwoord gebruik van kunstmatige intelligentie.

Netwerk Digitaal Erfgoed kondigt een tweedaagse cursus aan waarin erfgoedorganisaties leren een eigen AI-beleid te ontwikkelen. De cursus bespreekt toepassingen zoals transcriptie van handschriften, communicatie en data-analyse, maar legt vooral nadruk op ethische dilemma’s, maatschappelijke impact, onbetrouwbare resultaten en bias in datasets.

Het Nederlands Film Festival heeft twaalf producties geselecteerd voor de Gouden Kalf Competitie Digitale Cultuur 2026. De werken zijn tijdens Storyspace in Bibliotheek Utrecht te zien en onderzoeken met digitale technieken hoe verhalen buiten film en televisie kunnen worden verteld. Volgens het NFF is onze relatie tot nieuwe technologieën zoals AI voor veel makers een belangrijk thema, met de wisselwerking tussen mens, technologie en zingeving als rode draad.

DEN laat zien hoe culturele organisaties zonder technische achtergrond met vibe coding prototypes kunnen maken, zoals formulieren, checklists, dashboards en publieksgerichte tools. Het stappenplan benadrukt dat teams eerst een helder probleem moeten formuleren, AI-assistenten of gespecialiseerde platforms bewust moeten kiezen, resultaten moeten testen als gesprek en een developer moeten laten meekijken voordat een publiekstool live gaat.

Onderzoekers van De Haagse Hogeschool ontwikkelen met CHAI een methode waarmee studenten en docenten samen concrete afspraken maken over verantwoord gebruik van generatieve AI in het hoger onderwijs. Het project vertaalt AI-beleid, regelgeving en AI-geletterdheid naar zogenoemde AI Honor Codes per vak of opdracht, zodat academische integriteit, bewust kiezen en gedeelde verantwoordelijkheid centraal staan.

DEN reageert op het AI-advies van de Raad voor Cultuur en benoemt drie opgaven voor de sector: AI-geletterdheid voor cultuurprofessionals, een taskforce die beschermen én benutten centraal zet, en nieuwe verdienmodellen rond culturele data. Het kennisinstituut benadrukt dat AI al in de dagelijkse praktijk van culturele organisaties aanwezig is en pleit voor gezamenlijke voorzieningen, digitale autonomie en representatievere AI-modellen op basis van museale, archief-, bibliotheek- en kunstcollecties.

De KB maakt deel uit van een internationaal samenwerkingsverband dat 5 miljoen euro ontvangt voor de ontwikkeling van een Competence Centre voor AI. Het centrum moet culturele en erfgoedinstellingen helpen om kunstmatige intelligentie verantwoord toe te passen, kennis te delen en beter samen te werken rond collecties, onderzoek en digitale infrastructuur.

De Raad voor Cultuur adviseert regering en parlement om artificiële intelligentie niet winstgedreven maar waardengedreven te ontwikkelen, met de culturele en creatieve sector als actieve mede-vormgever. De raad pleit onder meer voor een stimuleringsprogramma ‘Naar een Europese AI-cultuur’, een regeringscommissaris AI en een maatschappelijke taskforce AI en cultuur, zodat publieke alternatieven, makersrechten en culturele data zwaarder meewegen in AI-beleid.

SURF start met overheid, kennisinstellingen, media en maatschappelijke partners het project HOSAN om hoogwaardige en soevereine spraakherkenning voor het Nederlands te ontwikkelen. De technologie moet publieke organisaties, waaronder onderwijs en onderzoek, betrouwbare automatische transcriptie, ondertiteling en spraakgestuurde toepassingen geven die aansluiten bij publieke waarden en digitale autonomie.

Universiteit Leiden meldt dat de Leiden Declaration, een oproep van wiskundigen tot zorgvuldig en verantwoord gebruik van AI, internationaal veel debat heeft losgemaakt over wetenschap, betrouwbaarheid, auteurschap en menselijke beoordeling. De verklaring kreeg aandacht in onder meer Nature, The New York Times en Scientific American en telt inmiddels meer dan 2.300 ondertekenaars, waaronder Robert Dijkgraaf, waarmee de discussie over richtlijnen voor AI-gebruik in onderzoek en hoger onderwijs verder wordt verbreed.

De Raad voor Cultuur presenteert op 29 juni via een livestream zijn advies over de invloed van artificiële intelligentie op de culturele en creatieve sector. Voorzitter Kristel Baele licht het advies toe samen met Martijn van der Steen, voorzitter van de commissie van deskundigen die het traject voorbereidde; daarmee wordt het lopende AI-onderzoek van de raad vertaald naar concrete aanbevelingen voor sector en beleid.

Kennisnet bespreekt hoe generatieve AI leraren kan helpen om lesmateriaal sneller af te stemmen op niveau, tempo, ondersteuning en interesses van leerlingen. Het artikel onderscheidt generieke AI-tools en onderwijsspecifieke toepassingen, maar benadrukt ook randvoorwaarden rond privacy, pedagogisch-didactische kwaliteit, professionele beoordeling en pilots voordat scholen AI breed inzetten voor differentiatie.

Netwerk Digitaal Erfgoed kondigt een bijeenkomst aan over de gevolgen van AI-scraping voor de erfgoedsector en het vrij toegankelijke digitale domein. Beeld & Geluid, de University of Edinburgh en AIxDESIGN brengen collega’s uit de creatieve en erfgoedsector samen voor een panelgesprek en zine-workshop over digitale commons in het AI-tijdperk.

Waag Futurelab nodigt makers, ontwerpers, architecten, docenten en beleidsmakers in Nederland uit om hun behoeften rond AI-vaardigheden te delen voor het Europese RenAIssance-project. De input moet bijdragen aan AI-ondersteunde leerplannen voor creatief onderwijs, een Europese strategie voor AI-vaardigheden en praktijkgerichte pilots die de waarden en eigenheid van de creatieve en culturele sector versterken.

De gemeente Hof van Twente biedt cultuurmakers, verenigingen en stichtingen een alternatief programma na het vervallen van de Cultuurdag. Naast een inloopspreekuur over cultuursubsidies organiseert de gemeente een online sessie ‘AI in de praktijk’, waarin culturele organisaties leren hoe kunstmatige intelligentie kan helpen bij communicatie, ledencontact, creatieve ideeën en tijdbesparing.

Bnetwerk roept bibliotheekprofessionals en bezoekers op om mee te doen aan de ELAN/ADELE Digital & AI Readiness Survey van EBLIDA. De Europese vragenlijst brengt in kaart hoe bibliotheken digitale technologieën en kunstmatige intelligentie implementeren. De uitkomsten moeten helpen bij toekomstig beleid en inzicht geven in wat bibliotheken nodig hebben om verantwoord met AI aan de slag te gaan.

SURF adviseert onderwijs- en onderzoeksinstellingen voorzichtig te blijven met Microsoft 365 Copilot. Een nieuwe update van de DPIA concludeert dat Microsoft verbeteringen heeft doorgevoerd, maar dat nog niet alle privacyrisico’s voldoende zijn gemitigeerd en instellingen gebruik per toepassing zorgvuldig moeten beoordelen.

DEN en Innovation:Lab organiseren op 4 november de Hackathon AI: van idee naar concept. Culturele organisaties verkennen hoe ze AI verantwoord en praktisch kunnen inzetten, werken een eigen idee uit tot een concreet concept en krijgen begeleiding bij kansen, randvoorwaarden en vervolgstappen.

Kennisnet beschrijft hoe generatieve AI cyberrisico’s voor scholen vergroot, doordat phishing, malware en misbruik van AI-systemen toegankelijker worden. De organisatie pleit voor een geïntegreerde aanpak met technische beveiliging, bewustwording, incidentrespons en verstandig gebruik van AI-tools om de digitale weerbaarheid van het onderwijs te versterken.

Npuls is gestart met de training AI in de Onderwijspraktijk met eduGenAI. In totaal doen 150 mensen van 49 instellingen in het vervolgonderwijs mee, met aandacht voor pedagogisch en didactisch verantwoord gebruik van generatieve AI. Na afloop wordt het lesmateriaal aangescherpt en publiek beschikbaar gemaakt, zodat ook andere instellingen ermee aan de slag kunnen.

Netwerk Digitaal Erfgoed kondigt een studiedag van de meemoo-collegegroep Erfgoed en AI aan over de kansen en grenzen van artificiële intelligentie voor erfgoedorganisaties. Aan de hand van projecten als MODA, CHAI-T, Glashelder en Cartoons in Context worden concrete cases, debatten en demo’s samengebracht rond generatieve AI, digitale collecties en kennisdeling in de sector.

Npuls maakt de pilotomgeving van eduGenAI vanaf mei breder toegankelijk voor het vervolgonderwijs. Het project van SURF en Npuls laat instellingen in een gecontroleerde omgeving experimenteren met generatieve AI, zodat studenten, docenten en ondersteunend personeel veilig en verantwoord ervaring kunnen opdoen.

Het Rijksmuseum lanceert een campagne waarbij heel Nederland een digitaal atelier wordt: bezoekers kunnen een kunstwerk selecteren, het met AI bewerken en het resultaat delen. Het project toont hoe kunstmatige intelligentie klassieke meesterwerken op een nieuwe manier tot leven kan brengen.

AI-wetenschapper Eric Piette van UCLouvain heeft met behulp van kunstmatige intelligentie een mysterieuze steen uit het Thermenmuseum in Heerlen geïdentificeerd als een Romeins blokkadespel uit 200-400 na Christus. Met duizenden AI-simulaties werden ook de waarschijnlijke spelregels achterhaald.