cultuur.ai Nederland

SURF spreekt met Silvester Draaijer van de VU Onderwijswerkplaats over de impact van AI op onderwijsinnovatie. Hij waarschuwt voor het uitbesteden van denken aan AI en stelt dat onderwijs- en onderzoeksinstellingen nieuwe didactische antwoorden moeten vinden, van AI-geletterdheid tot Socratic bots, quizbots, simulaties en rollenspellen.

Museumvereniging houdt een actuele digitaliseringspagina bij voor musea, met nieuws, tools, verdieping en een aparte AI-sectie. De pagina verwijst onder meer naar de NEMO-resourcehub over AI, digitale transformatie en museumtoekomsten, naast materiaal over digitale Museumkaart, cyberweerbaarheid, collectiedata en kennisbijeenkomsten voor de sector.

TU Delft meldt dat het internationale Horizon Europe-project CULTURAI 5 miljoen euro subsidie krijgt om culturele diversiteit en creatieve autonomie te beschermen in het tijdperk van generatieve AI. Het consortium van universiteiten, onderzoeksinstituten en culturele organisaties bouwt in vier jaar aan de basis voor een virtueel internationaal competentiecentrum dat culturele instellingen en makers vanaf 2030 ondersteunt bij verantwoord gebruik van kunstmatige intelligentie.

Netwerk Digitaal Erfgoed kondigt een tweedaagse cursus aan waarin erfgoedorganisaties leren een eigen AI-beleid te ontwikkelen. De cursus bespreekt toepassingen zoals transcriptie van handschriften, communicatie en data-analyse, maar legt vooral nadruk op ethische dilemma’s, maatschappelijke impact, onbetrouwbare resultaten en bias in datasets.

Het Nederlands Film Festival heeft twaalf producties geselecteerd voor de Gouden Kalf Competitie Digitale Cultuur 2026. De werken zijn tijdens Storyspace in Bibliotheek Utrecht te zien en onderzoeken met digitale technieken hoe verhalen buiten film en televisie kunnen worden verteld. Volgens het NFF is onze relatie tot nieuwe technologieën zoals AI voor veel makers een belangrijk thema, met de wisselwerking tussen mens, technologie en zingeving als rode draad.

Waag Futurelab opent binnen het Europese HAMLET-project de oproep Trust me, I’m an AI/rtist. Vier creatieve makers of collectieven kunnen AI Enablers testen, hacken en bevragen die samen met technologen en dans-, theater- en gamingprofessionals worden ontwikkeld. De interventies richten zich op aannames, architectuur, ethiek en duurzaamheid van de tools en moeten uitmonden in voorstellingen of openbare installaties in september 2027.

DEN laat zien hoe culturele organisaties zonder technische achtergrond met vibe coding prototypes kunnen maken, zoals formulieren, checklists, dashboards en publieksgerichte tools. Het stappenplan benadrukt dat teams eerst een helder probleem moeten formuleren, AI-assistenten of gespecialiseerde platforms bewust moeten kiezen, resultaten moeten testen als gesprek en een developer moeten laten meekijken voordat een publiekstool live gaat.

Onderzoekers van De Haagse Hogeschool ontwikkelen met CHAI een methode waarmee studenten en docenten samen concrete afspraken maken over verantwoord gebruik van generatieve AI in het hoger onderwijs. Het project vertaalt AI-beleid, regelgeving en AI-geletterdheid naar zogenoemde AI Honor Codes per vak of opdracht, zodat academische integriteit, bewust kiezen en gedeelde verantwoordelijkheid centraal staan.

DEN bespreekt vier manieren waarop culturele organisaties AI kunnen inzetten om aanbod toegankelijker te maken voor mensen met een visuele of auditieve beperking. Het artikel noemt onder meer live ondertiteling, audiodescriptie en beeldherkenning, met praktijkvoorbeelden en aandacht voor de European Accessibility Act.

DEN reageert op het AI-advies van de Raad voor Cultuur en benoemt drie opgaven voor de sector: AI-geletterdheid voor cultuurprofessionals, een taskforce die beschermen én benutten centraal zet, en nieuwe verdienmodellen rond culturele data. Het kennisinstituut benadrukt dat AI al in de dagelijkse praktijk van culturele organisaties aanwezig is en pleit voor gezamenlijke voorzieningen, digitale autonomie en representatievere AI-modellen op basis van museale, archief-, bibliotheek- en kunstcollecties.

De KB maakt deel uit van een internationaal samenwerkingsverband dat 5 miljoen euro ontvangt voor de ontwikkeling van een Competence Centre voor AI. Het centrum moet culturele en erfgoedinstellingen helpen om kunstmatige intelligentie verantwoord toe te passen, kennis te delen en beter samen te werken rond collecties, onderzoek en digitale infrastructuur.

De Raad voor Cultuur adviseert regering en parlement om artificiële intelligentie niet winstgedreven maar waardengedreven te ontwikkelen, met de culturele en creatieve sector als actieve mede-vormgever. De raad pleit onder meer voor een stimuleringsprogramma ‘Naar een Europese AI-cultuur’, een regeringscommissaris AI en een maatschappelijke taskforce AI en cultuur, zodat publieke alternatieven, makersrechten en culturele data zwaarder meewegen in AI-beleid.

SURF start met overheid, kennisinstellingen, media en maatschappelijke partners het project HOSAN om hoogwaardige en soevereine spraakherkenning voor het Nederlands te ontwikkelen. De technologie moet publieke organisaties, waaronder onderwijs en onderzoek, betrouwbare automatische transcriptie, ondertiteling en spraakgestuurde toepassingen geven die aansluiten bij publieke waarden en digitale autonomie.

Universiteit Leiden meldt dat de Leiden Declaration, een oproep van wiskundigen tot zorgvuldig en verantwoord gebruik van AI, internationaal veel debat heeft losgemaakt over wetenschap, betrouwbaarheid, auteurschap en menselijke beoordeling. De verklaring kreeg aandacht in onder meer Nature, The New York Times en Scientific American en telt inmiddels meer dan 2.300 ondertekenaars, waaronder Robert Dijkgraaf, waarmee de discussie over richtlijnen voor AI-gebruik in onderzoek en hoger onderwijs verder wordt verbreed.

De Raad voor Cultuur presenteert op 29 juni via een livestream zijn advies over de invloed van artificiële intelligentie op de culturele en creatieve sector. Voorzitter Kristel Baele licht het advies toe samen met Martijn van der Steen, voorzitter van de commissie van deskundigen die het traject voorbereidde; daarmee wordt het lopende AI-onderzoek van de raad vertaald naar concrete aanbevelingen voor sector en beleid.

Kennisnet bespreekt hoe generatieve AI leraren kan helpen om lesmateriaal sneller af te stemmen op niveau, tempo, ondersteuning en interesses van leerlingen. Het artikel onderscheidt generieke AI-tools en onderwijsspecifieke toepassingen, maar benadrukt ook randvoorwaarden rond privacy, pedagogisch-didactische kwaliteit, professionele beoordeling en pilots voordat scholen AI breed inzetten voor differentiatie.

Netwerk Digitaal Erfgoed kondigt een bijeenkomst aan over de gevolgen van AI-scraping voor de erfgoedsector en het vrij toegankelijke digitale domein. Beeld & Geluid, de University of Edinburgh en AIxDESIGN brengen collega’s uit de creatieve en erfgoedsector samen voor een panelgesprek en zine-workshop over digitale commons in het AI-tijdperk.

Waag Futurelab nodigt makers, ontwerpers, architecten, docenten en beleidsmakers in Nederland uit om hun behoeften rond AI-vaardigheden te delen voor het Europese RenAIssance-project. De input moet bijdragen aan AI-ondersteunde leerplannen voor creatief onderwijs, een Europese strategie voor AI-vaardigheden en praktijkgerichte pilots die de waarden en eigenheid van de creatieve en culturele sector versterken.

De gemeente Hof van Twente biedt cultuurmakers, verenigingen en stichtingen een alternatief programma na het vervallen van de Cultuurdag. Naast een inloopspreekuur over cultuursubsidies organiseert de gemeente een online sessie ‘AI in de praktijk’, waarin culturele organisaties leren hoe kunstmatige intelligentie kan helpen bij communicatie, ledencontact, creatieve ideeën en tijdbesparing.

Bnetwerk roept bibliotheekprofessionals en bezoekers op om mee te doen aan de ELAN/ADELE Digital & AI Readiness Survey van EBLIDA. De Europese vragenlijst brengt in kaart hoe bibliotheken digitale technologieën en kunstmatige intelligentie implementeren. De uitkomsten moeten helpen bij toekomstig beleid en inzicht geven in wat bibliotheken nodig hebben om verantwoord met AI aan de slag te gaan.

SURF adviseert onderwijs- en onderzoeksinstellingen voorzichtig te blijven met Microsoft 365 Copilot. Een nieuwe update van de DPIA concludeert dat Microsoft verbeteringen heeft doorgevoerd, maar dat nog niet alle privacyrisico’s voldoende zijn gemitigeerd en instellingen gebruik per toepassing zorgvuldig moeten beoordelen.

DEN en Innovation:Lab organiseren op 4 november de Hackathon AI: van idee naar concept. Culturele organisaties verkennen hoe ze AI verantwoord en praktisch kunnen inzetten, werken een eigen idee uit tot een concreet concept en krijgen begeleiding bij kansen, randvoorwaarden en vervolgstappen.

Kennisnet beschrijft hoe generatieve AI cyberrisico’s voor scholen vergroot, doordat phishing, malware en misbruik van AI-systemen toegankelijker worden. De organisatie pleit voor een geïntegreerde aanpak met technische beveiliging, bewustwording, incidentrespons en verstandig gebruik van AI-tools om de digitale weerbaarheid van het onderwijs te versterken.

Npuls is gestart met de training AI in de Onderwijspraktijk met eduGenAI. In totaal doen 150 mensen van 49 instellingen in het vervolgonderwijs mee, met aandacht voor pedagogisch en didactisch verantwoord gebruik van generatieve AI. Na afloop wordt het lesmateriaal aangescherpt en publiek beschikbaar gemaakt, zodat ook andere instellingen ermee aan de slag kunnen.

Netwerk Digitaal Erfgoed kondigt een studiedag van de meemoo-collegegroep Erfgoed en AI aan over de kansen en grenzen van artificiële intelligentie voor erfgoedorganisaties. Aan de hand van projecten als MODA, CHAI-T, Glashelder en Cartoons in Context worden concrete cases, debatten en demo’s samengebracht rond generatieve AI, digitale collecties en kennisdeling in de sector.

Npuls maakt de pilotomgeving van eduGenAI vanaf mei breder toegankelijk voor het vervolgonderwijs. Het project van SURF en Npuls laat instellingen in een gecontroleerde omgeving experimenteren met generatieve AI, zodat studenten, docenten en ondersteunend personeel veilig en verantwoord ervaring kunnen opdoen.

Kennisnet beschrijft hoe Unicoz Onderwijsgroep generatieve AI een plek geeft in de organisatie. De koepel baseerde zich op de Schoolafspraken generatieve AI, stelde organisatiebreed AI-beleid vast en laat afzonderlijke scholen ruimte om richtlijnen praktisch in te kleuren voor hun eigen onderwijscontext.

Het Rijksmuseum lanceert een campagne waarbij heel Nederland een digitaal atelier wordt: bezoekers kunnen een kunstwerk selecteren, het met AI bewerken en het resultaat delen. Het project toont hoe kunstmatige intelligentie klassieke meesterwerken op een nieuwe manier tot leven kan brengen.

AI-wetenschapper Eric Piette van UCLouvain heeft met behulp van kunstmatige intelligentie een mysterieuze steen uit het Thermenmuseum in Heerlen geïdentificeerd als een Romeins blokkadespel uit 200-400 na Christus. Met duizenden AI-simulaties werden ook de waarschijnlijke spelregels achterhaald.

Het Discovery Museum in Kerkrade presenteert een grootschalige interactieve AI-tentoonstelling (t/m 25 oktober 2026). Bezoekers ontdekken toepassingen zoals een AI-VJ/DJ-ervaring, racen tegen een robotarm en ontmoeten humanoïde robot Ami. De expo behandelt ook kritische vragen over privacy en werkgelegenheid.

Het DAF Museum in Eindhoven heeft de tentoonstelling over de rol van kunstmatige intelligentie in voertuigdesign verlengd tot en met 30 september 2026. De expo toont onder andere illustraties van Charles Burki uit de jaren '50 en '60 die met AI zijn omgezet in bewegende beelden, en laat zien hoe klassieke DAF-modellen eruit zouden zien als ze vandaag opnieuw ontworpen zouden worden met AI.

De Faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit Leiden organiseerde een symposium over de rol van generatieve AI in het academisch onderwijs. Centraal stonden vragen over toetsbestendigheid, ongeautoriseerd AI-gebruik en de balans tussen AI-mogelijkheden en onderwijsintegriteit. Vice-decaan Jeroen Touwen pleitte voor experimenteel onderzoek in plaats van restrictief beleid, en benadrukte de noodzaak van een gedeelde institutionele visie.

Internationaal team van wetenschappers, waaronder van de TU/e, heeft een revolutionaire methode ontwikkeld (Sparse Evolutionary Training) die AI-algoritmen kwadratisch versnelt, waardoor AI beschikbaar wordt op goedkope computers.

Het College van Bestuur van de Universiteit Twente heeft een statement over kunstmatige intelligentie (AI) vastgesteld. AI is geen tijdelijke trend, maar een fundamentele technologie die blijvend invloed heeft op de universiteit en de samenleving.

Tom van Woensel is hoogleraar en 'AI in Education portfolio lead'. Aan hem de taak om sturing te geven aan een transformatie die ervoor moet zorgen dat AI in 2030 naadloos verweven is in het onderwijs aan de TU/e.

Een showcase van de kunstenaars en kunstenaarsateliers die deelnemen aan de Nxt AI Residentie. Powered by Prosus., 13 - 14 september.

DEN heeft een praktische leidraad ontwikkeld waarmee theaters, musea, bibliotheken, podia, festivals en andere cultuurorganisaties systematisch AI-beleid kunnen opstellen. Het stappenplan behandelt onder meer betrouwbaarheid, auteurs- en portretrecht, duurzaamheid, transparantie, diversiteit, verantwoordelijkheid en impact op werk, zodat organisaties AI-gebruik kunnen verbinden aan hun eigen visie, waarden en wettelijke verplichtingen.

Discovery Museum presenteert 'AI: the expo', een interactieve tentoonstelling over kunstmatige intelligentie die loopt tot 25 oktober 2026. Bezoekers kunnen hands-on ervaren hoe AI werkt door zelf AI-kunst te maken, virtuele vluchten te besturen en spelletjes te spelen met een robotarm. De expo stimuleert ook kritisch nadenken over de impact van AI op privacy, werkgelegenheid en de samenleving.

Welke kennis en vaardigheden hebben studenten nodig in deze tijden van AI? Hoe toets je dat op een betrouwbare manier? Bram de Jong, projectmanager taaltoetsing bij In'to, vertelt over de nieuwe toets die AI-geletterheid van studenten meet.

Studenten maken vaak gebruik van generatieve AI-tools bij het schrijven. Hoe kun je je studenten hier goed bij begeleiden, zodat het verantwoord wordt?

AI biedt grote kansen voor het MKB, zoals tijdsbesparing en procesautomatisering. Ondanks negatieve berichtgeving kan AI bedrijven helpen hun data beter te benutten. De Radboud Universiteit ondersteunt ondernemers hierin.

De onderzoeksgroep Mathematics of Imaging & AI (MIA) van de Universiteit Twente doet onderzoek naar het gebruik van AI bij medische beeldvorming en beeldanalyse, én naar de mogelijkheid om meer informatie uit bestaande data te halen dan nu kan. De ontwikkelingen op dit gebied moeten toepasbaar zijn in de zorg, stelt universitair hoofddocent dr. Jelmer Wolterink. Het feit dat hij zelf beide werelden kent, is hierbij een belangrijke factor.

Met microscopen kunnen wetenschappers celbewegingen filmen. Dit project werkt aan de ontwikkeling van AI om de analyse van video's van celbewegingen te verbeteren.

Je laat ChatGPT een tekst herschrijven, vraagt Spotify om een nieuwe playlist, of laat Midjourney een afbeelding genereren voor je presentatie. Superhandig! In een paar seconden heb je precies wat je nodig hebt. Maar achter die ogenschijnlijk simpele acties draaien ergens in de wereld enorme datacenters op volle toeren. Kunstmatige Intelligentie (AI) kost namelijk flink wat energie. Hoeveel precies? En kan dat slimmer? Onderzoekers van de Universiteit Twente denken van wel!

Kritische AI-geletterdheid is cruciaal nu AI-toepassingen zich snel verspreiden in de samenleving. Dit project leert studenten, onderwijsprofessionals en het publiek hoe onkritische AI-adoptie schade veroorzaakt en welke stappen dit kunnen beperken.

Neem deel aan de vierde faculteitslezing van dit jaar.

Wil je meer weten over wat de Radboud Universiteit te bieden heeft?Waarom Radboud Universiteit

AI helpt artsen om snel de informatie te vinden die ze nodig hebben door honderden rapporten en documenten te filteren, processen te automatiseren en te voorkomen dat er iets over het hoofd wordt gezien. Maar als het gaat om complexe taken zoals het stellen van diagnoses, is traditionele AI niet veilig genoeg. Hier is uitlegbaarheid cruciaal. In tegenstelling tot niet-uitlegbare modellen die functioneren als een black box, volgt uitlegbare AI een klinisch acceptabele redeneerwijze en onthult het hoe een beslissing tot stand komt, zodat artsen kunnen beoordelen of de uitkomst betrouwbaar is.